birebir ürünler ve psikoloji konulari

birebir ürünler ve psikoloji konulari evet arkadaslar bugün sizlere en güzel sekilde birebir ürünler diyorki Franks ve Bransford’ın yöntemini kullanarak yaptıkları bir prototip oluşturma deneyinde Solso ve McCarthy (1981a) deneklerin, prototipi yanlışlıkla, daha önce gördüklerini zannettiklerini buldular. Ve, bu yanlış teşhisin doğruluğuna olan güvenleri, önceden gerçekten görmüş oldukları şekillen gördüklerine olan güvenlerinden daha fazla oldu. Bu fenomene yalancı bellek adı verilir. Solso ve McCarthy bir prototipin, sık karşılaşılan özelliklere dayanarak oluşturulduğu hipotezini ileri sürdü. Bu özellikler (bir şekildeki her bir çizgi ya da insan yüzünün bir kısmı) bellekte depolanmaktadır. Özelliklere ait bellek gücünün genel indeksi, özelliğe maruz kalma sıklığıyla belirlenir. Genellikle, sık algılanan özellikler bellekte nadiren algılananlardan daha kalıcı şekilde depolanır. Ayrıca, bir örüntüdeki özelliklerin ilişkilerim düzenleyen kurallar, özelliklerin kendilerine ait bellek kadar iyi yerleşmiş olmayabilir. Bu yüzden, bir örüntü hakkında bilgi elde etme sürecini iki aşamada kavramlaştırabılırız: Öruntünün özellikleri hakkında bilgi edinme, özellikler arasındaki ilişki hakkında bilgi edinme. Belki de prototip oluşturma bilmecesinin en ilgi çekici kısmı, bu iki aşamanın, bir örüntü hakkında bilgi edindiğimizde farklı oranlarda ortaya çıktığının bir kanıtı olmasıdır. Bu, bir yarışta farklı süratlerde koşan ıkı yarışmacı gibidir. Daha hı^l* koşan yarışmacı özellik öğrenmesine, daha yavaş koşan ise ilişkileri öğrenmeye benzer.
McC^trihY’nın deneyinde, ağız, çene, burun, goz ve saç gibi yüzde iJunan her karakteristiğin temsil edilmesiyle oluşturulan bir sen plastik şab-oluşan, ve pcılıslenn kullandıkları yüz tanıma aleti kullanılarak, protO' ^hır >’uz oluşturuldu. Seçilen uç prototip yüzün ber birinden prototip yüze jj^luM^anlanla benzeyen bir dizi örnek yüz oluşturuldu (Şekil 4 l6’ya bakın). [Vneklerc, örnek yüzler gösterildi, ve daha sonra
rıldı. Bu ikinci dizi yüzün bir kısmı orijinal yüzlerden, bir kısmı ise çeşitli derecelerde prototip yüze benzeyen yüzlerden ve prototip yüzden oluştu. Deneklerden, gösterilecek yüzlerin daha önce gördükleri sete ait mı, yoksa yeni yuz mu olduğuna karar vermeleri ve bu kararlarından ne kadar emin olduklarını belirtmeleri istendi. Şekil 417’de görüldüğü gibi, denekler hem prototip yüzleri eski (daha önce görülen) yüzler olarak değerlendirmişler hem de kararlarına en yüksek oranda güvendiklerini belirtmişlerdir (yalancı bellek örneği).
Şimdiye kadar öğrendiklerimizden, görsel prototip oluşturma ve kullanmayla ilgili bazı sonuçlar çıkarabiliriz. Daha önce yapılan araştırmalardan elde edilen sonuçlara göre; (1) örneklerin ortalama bir karakteristiği temelinde bir prototip oluştururuz; (2) sadece örneklerle ilgilendiğimizde, prototipler hakkında özel bazı bilgiler ediniriz; (3) prototiplerin ortak özellikleri ile ilgili genel bazı bilgiler ediniriz; daha iyi bilinen prototiplerden, daha az aşına olunan (veya son zamanlarda öğrenilen) prototiplere göre daha az bilgi ediniriz, (5) örneklerin soyutlanmalarını temel alarak prototipler oluştururuz, ve daha sonra diğer kişisel örneklere ve prototiplere benzeyip benzemediğine göre prototiplerin biçimlen arasındaki ilişkiyi değerlendiririz.
Prototip Teori: Merkezî Eğilime Karşı Nitelik Sıklığı
ortalamalarının kesiştiği çok boyutlu uzayda bulunan varsayımsal
,^4cta tarafından matematiksel olarak temsil edildiğine inanmaktadır.
p^^per ve Reed'ın deneylerinde deneklerin bir şeklin soyutlanmasından nasıl
oTOtıp oluşturduklarını görebiliriz. Bu nedenle prototip, bir kategorinin
eğilimini temsil eden, bellekte depo edilmiş bir soyutlamadır.
Nitclik'Siklığı olarak adlandırılan ikinci model prototipin, modu (ıstatıs' olarak en çok elde edilen değer) veya en sık karşılaşılan niteliklerin l^^>mbınasyonunu temsil ettiğini iddia eder. Franks, Bransford ve Neumann ll^77) ve Solso ve McCarthy‘nın deneylen bu modeli destekler. Bu modeb Jc bir prototip, bir öruntüler setinin “en iyi örneği” ile eşanlamlıdır. Prototip, in dizi örnekte en sık karşılaşılan özellikleri içeren bir örüntudUr. Prototip, nıtelıklenn eşsiz bir kombinasyonundan yapıldığı için genellikle eşsizdir ^Frank ve Bransford*un deneyindeki eşi olmayan geometrik biçimlen veya Ç)lso vc McCarthy’nin deneyindeki eşi olmayan yüzü düşünün). Ote yandan oKÜıklcnn kendileri önceden yaşanmıştır. Özellikler (geometrik parçalar ve-n vü: parçaları) prototipin yapı parçalarıdır. Bir kişi ne zaman bir modele hıksa o kışı hem örüntüdeki özellikleri hem de bu özellikler arasındaki ılışkı-ftkavdeder. Ancak nitelık-sıklık modeline göre, kişi (önceden algıladığı m-ıclıklcnn çoğunu içeren) bir prototiple karşılaştığında, o şekli daha önce gor-i|unc inanır, çünkü nitelikler belleğinde depolanmıştır. Özellikler arasında^ b ilişki, özelliklerden daha az görüldüğü için (çoğu deneyde örnekler sadece kkc2görülür), bellekte özelliklerin ilişkileri hakkındaki bilgi, özellikler hak-bıdab bilgiden daha az depolanır.
BİÇİM ALGISI: BÜTÜNCÜL BİR YAKLAŞIM
Şu aru kadar insanlarda örüntü tanıma ile ilgili birkaç hipotezi ele aldık. H ı)iKc inanılmaz kapasitesiyle insanın görsel sistemini vc onun sınırlılıkla-ı«clcaldık. Sonra tahmin edilebilir yollarla “doğal olarak” organize edilmiş üKKİclIcrı öne suren (jcstalt psikolojisinde yer alan bazı konuları gör-İlk Diha sonra yukarıdan-aşağıya vc aşagıdan-yukarıya işleme konularını ı«ıifik ve Kçım algısındaki bağlamsal ipuçlarının önemini öğrendik. Biçim uç modeli tartışıldı: Şablon eşleme, özellik analizi ve prototip oluş-Biçim algısıyla ilgili farklı yaklaşımların gelişiminde okuyucu için, bir unf etmeleri istenen yedi kor adamla karşılaşan biri kadar kafa karıştırıcı wprofcAcm onaya çıkabilir. Bu yedi kor ablamdan bm kuyruğu tutar ve yara-I halat fibı tarif eder; bir diğeri htmumunu tutar vc onu bir yılan ola-
nık tânt eJer. bır ^rakı duvarmış gıhı gelen filin yan tarafını hisseder ve du-VÂX i4awk urıf eder ve tanımlama hu şekilde devam eder gider.
Bı^jim algısı ile ilgili ı^cşıtlı teorilerimizin her birisi, eğer birleştirilmezler-se, butun resmin sadece bir yonunu a(^ıklar gibi goninur. Aslında tam tersi doŞuKİur. Yanı her bir teori aslında doğru, ama her bin aynı zamanda diğerlerinin desteğine ihtiyaç duyar. Örneğin, Hubel ve Wıeserın deneylerinde gtVstenldığı gibi basit hır ışlemleme aşamasında bazı özellik bulma tipleri ge-çerlıdır. Ancak biçim algısına kapsamlı bir bakış açısı, basit belirleyicilerden daha geniştir. Kavramsal olarak şablon modelinin önerdiği gibi, bellekte olan ve görülen şeyler arasındaki bazı eşleme tipleri makul görünüyor. Fakat maalesef bu teori oruntû tanımadaki farklılıkları açıklamada başarısızdır. Belki geon teorisi hem çeşitliliği hem de hızlı ve doğru teşhisi gerektiren kompleks biçimlerle dolu bir dünyayı anlamak için insanın gözlerinin ve zihnin adapte olabilirliğini açıklayacaktır. Prototip kavramı iyi desteklenmekle birlikte, bazı aşamalarda algının başlangıç evrelerini açıklamak için diğer modellere başvurmak zorunda kalır. Bu nedenle biçim algısıyla ilgili çoğu teoriler karşıt olmaktan çok, birbirini tamamlayıcıdırlar. Biçim algısı karmaşık bir iştir ve şu ana kadar bütün unsurlarını açıklamak için kapsamlı hiçbir teori geliştirilmemiştir.birebir ürünler sundu.